Książki o świętach świata dla przedszkolaków: tytuły, które budują ciekawość

Dlaczego książki o świętach świata są tak ważne dla przedszkolaków

Książki o świętach świata dla przedszkolaków otwierają dzieciom drzwi do innych kultur, języków i zwyczajów, zanim utrwalą się stereotypy. W wieku przedszkolnym dzieci naturalnie zadają pytania: „Dlaczego oni robią inaczej niż my?”, „Czemu tu są lampiony, a u nas choinka?”. Dobrze dobrane tytuły wykorzystują tę ciekawość, zamiast ją tłumić, pokazując, że różnorodność może być fascynująca i bezpieczna.

Dla dorosłych (rodziców, nauczycieli, opiekunów) książki o świętach świata to wygodne narzędzie: pomagają prostym językiem tłumaczyć skomplikowane pojęcia, pokazują obrazy, które zostają w głowie, a do tego prowadzą krok po kroku przez tradycje, których sami możemy nie znać. Zamiast szukać w internecie „o co chodzi w Diwali?” można usiąść z dzieckiem i poznać święto z dobrze napisanej, przemyślanej książki.

Największa siła takich publikacji tkwi w łączeniu trzech elementów: opowieści (emocje), ilustracji (obraz) oraz prostych rytuałów do zrobienia w domu lub w przedszkolu (działanie). Dzięki temu dziecko nie tylko „wie”, że gdzieś na świecie są inne święta, ale też zaczyna je czuć i przeżywać na swoim poziomie.

Jak wybierać książki o świętach świata dla przedszkolaków

Poziom wiekowy i konstrukcja tekstu

Dobra książka o świętach świata dla przedszkolaka powinna być dopasowana do etapu rozwoju mowy, koncentracji i myślenia dziecka. Nie chodzi tylko o oznaczenie „3+” lub „5+” na okładce, ale o realną strukturę treści. Inaczej pracuje się z trzylatkiem, który odbiera świat głównie obrazami i krótkimi zdaniami, a inaczej z sześciolatkiem, który potrafi śledzić bardziej złożoną fabułę.

Praktyczne kryteria, które ułatwiają wybór:

• Krótkie rozdziały – jedna historia na jedno czytanie, najlepiej zamknięta w 5–10 minutach głośnej lektury.
• Prosty, ale naturalny język – bez nadmiaru zdrobnień i infantylizacji; dzieci świetnie czują sztuczny ton.
• Powtarzalne struktury – np. w każdej historii: przygotowania do święta, święto, wspomnienie; ułatwia to dzieciom orientację.
• Miejsce na pytania – pauzy, otwarte zakończenia, ilustracje zachęcające do rozmowy.

Gdy książka o świętach świata przypomina podręcznik, dzieci szybko tracą zainteresowanie. Najlepiej sprawdzają się tytuły, które opowiadają o jednym dziecku z innego kraju lub kultury, a święto pojawia się jako naturalny element jego życia. Dzięki temu przedszkolak może się z bohaterem utożsamić, porównać: „U mnie też jest choinka” albo „Ja też lubię lampki!”.

Ilustracje, które budują ciekawość świata

Dla przedszkolaka ilustracja często jest ważniejsza niż sam tekst. Książki o świętach świata dla dzieci w wieku 3–6 lat muszą mieć obrazy, które:

• pokazują prawdziwe elementy kultury (stroje, potrawy, dekoracje), a nie przypadkowe, „ostylowane” grafiki,
• unikają karykatur i stereotypów (np. „wszyscy Azjaci wyglądają tak samo”, „India to tylko sari i turban”),
• zawierają dużo szczegółów, które można wyszukiwać z dzieckiem („poszukajmy czerwonych kopert na ilustracji z chińskim Nowym Rokiem”),
• widocznie pokazują emocje bohaterów: radość, ekscytację, czasem zmęczenie po świętowaniu.

Ilustracje są też świetnym pretekstem do mini-zadań: liczenia lampionów, wyszukiwania kolorów flag, porównywania ubiorów. Dzięki temu książka zamienia się w interaktywne doświadczenie, a nie tylko bierne oglądanie.

Treści zgodne z wartościami: szacunek i inkluzywność

Książki o świętach świata mogą utrwalać stereotypy lub je rozbrajać. Wybierając tytuły, które mają budować ciekawość i otwartość, warto zwrócić uwagę na kilka punktów:

• Perspektywa bohatera – czy historia jest opowiedziana „z góry” („Tak obchodzi się święto X”), czy raczej z wnętrza („Mam na imię Ali i w mojej rodzinie Ramadan wygląda tak…”).
• Sposób porównania kultur – książka nie powinna stawiać jednej tradycji jako „normalnej”, a innych jako „dziwnych”. Lepsze jest podejście: „u nich tak, u nas inaczej – i to jest ciekawe”.
• Obecność różnych rodzin – dobrze, gdy obok tradycyjnych struktur pojawiają się także rodziny patchworkowe, mieszane kulturowo, z jednym rodzicem, adoptowane dzieci; odzwierciedla to rzeczywistość wielu przedszkolaków.
• Język bez uprzedzeń – unikanie słów typu „dziwaczne zwyczaje”, „śmieszne jedzenie”. Lepiej mówić: „inne”, „nowe”, „nieznane”.

Jeśli książka o świętach świata dla przedszkolaków pokazuje dzieci z różnych kultur jako równorzędnych, ciekawych siebie nawzajem partnerów, buduje w dzieciach naturalny szacunek, bez nadęcia czy moralizowania.

Autentyczność i konsultacje kulturowe

Przy temacie międzykulturowości pojawia się pytanie: czy autor/ilustrator zna kulturę, o której pisze, od środka? Idealnie, gdy:

• autor lub bohater pochodzi z danej kultury lub kraju,
• książka powstała we współpracy z osobami z tej społeczności,
• na końcu znajduje się notka wyjaśniająca kontekst, źródła, konsultacje.

Jeśli w jednej książce pojawia się kilkanaście świąt świata, czasem nie da się wejść we wszystkie kultury równie głęboko. Wtedy ważna jest ostrożność w uogólnieniach i uczciwość – lepiej napisać: „W wielu rodzinach obchodzi się to tak”, niż „Wszyscy w tym kraju robią to w ten sposób”. Dla przedszkolaka różnica jest niewielka, ale dla dorosłego czytającego na głos – znacząca.

Rodzaje książek o świętach świata: przegląd form i formatów

Obrazkowe atlasy świąt świata

Atlasy świąt świata to rozbudowane, bogato ilustrowane książki, w których każde święto ma swoje miejsce – często na osobnej rozkładówce. Dla przedszkolaków dobrze sprawdzają się wydania z krótkimi opisami i dużą, przejrzystą grafiką.

Typowe cechy atlasów świąt:

• podział według pór roku, kontynentów lub religii,
• schematyczna struktura stron (np. „Kiedy?”, „Gdzie?”, „Kto obchodzi?”, „Najważniejsze symbole”),
• możliwość „przeskakiwania” między rozdziałami – nie trzeba czytać od deski do deski,
• forma zachęcająca do zadawania pytań: „Wybierzmy jedno święto na dziś”.

Atlasy są świetną bazą do pracy w przedszkolu: można co kilka tygodni wybierać jedno święto świata, robić z dziećmi projekt wokół niego, a potem wracać do atlasu, by wyszukać kolejne.

Zbiór opowiadań o dzieciach z różnych kultur

Drugi popularny typ to książki składające się z krótkich opowiadań, każde z perspektywy dziecka żyjącego w innym kraju lub kulturze. W takim formacie święto jest „osadzone” w codzienności bohatera: przygotowania w domu, rozmowy z dziadkami, emocje związane z oczekiwaniem.

Typowe zalety tej formy:

• mocne emocjonalne zaangażowanie – przedszkolak przeżywa razem z bohaterem,
• możliwość wielokrotnego wracania do ulubionej postaci i jej święta,
• łatwe porównywanie historii: np. „Jakie święto najbardziej przypomina nasze Boże Narodzenie?”.

Zbiory opowiadań dobrze działają w pracy z grupą: każde dziecko może „adoptować” jednego bohatera i jego święto, przygotować małą prezentację (rysunek, plakat, piosenkę) o nim.

Książki aktywnościowe: święta świata do działania

Trzeci typ, bardzo praktyczny dla rodziców i nauczycieli, to książki o świętach świata połączone z aktywnościami: przepisami, szablonami dekoracji, pomysłami na zabawy i eksperymenty. Tekstu jest mniej, za to jest on od razu przekładany na konkretne działania.

W takich książkach często pojawiają się:

• proste przepisy do wykonania z dziećmi (np. świąteczne ciasteczka z innego kraju, napoje, kolorowe przekąski),
• instrukcje prac plastycznych – lampiony, maski, girlandy, pierścienie na głowę, papierowe fajerwerki,
• gry ruchowe inspirowane świętami (np. zabawy w świetle i ciemności przy Diwali),
• zadania sensoryczne (zapachy przypraw, dotykanie różnych tkanin, słuchanie muzyki).

Książki aktywnościowe pomagają przejść od „oglądania innych” do „doświadczania razem”, co dla przedszkolaka jest o wiele bardziej angażujące. Zamiast tylko opowiadać, jak wyglądają święta świata, można część tradycji przenieść na własny stół czy dywan w sali.

Porównanie form książek o świętach świata dla przedszkolaków

Książki o zimowych świętach świata dla przedszkolaków

Boże Narodzenie w różnych krajach: nie tylko Polska

Zimowe święta to naturalny moment, żeby sięgnąć po książki o świętach świata – dzieci i tak żyją wtedy tematyką prezentów, choinek i światełek. Warto pokazać im, że Boże Narodzenie wygląda różnie w zależności od kraju, a niekiedy w tym samym czasie inne rodziny świętują coś zupełnie innego.

Przykładowe motywy, których warto szukać w książkach o zimowych świętach świata:

• Boże Narodzenie w innych krajach – różne potrawy, obyczaje, sposób wręczania prezentów (Hiszpania, Szwecja, Meksyk, Filipiny).
• Różne postacie „świętych Mikołajów” – np. św. Mikołaj z Turcji, Joulupukki z Finlandii, Befana z Włoch.
• Tradycje świec i świateł w krajach, gdzie zimą jest bardzo ciemno (Skandynawia).

Przedszkolakowi nie trzeba tłumaczyć teologii świąt. Wystarczy poziom doświadczeń: „Tam też zapalają światełka, tylko zamiast choinki mają łódki z lampkami”, „U nich prezenty przynoszą Trzej Królowie, a nie Mikołaj”. Dobrze, gdy książka nie ocenia, co „lepsze”, tylko pokazuje, że ludzie znajdują różne sposoby na świętowanie podobnych wartości: bliskości, dobra, wdzięczności.

Chanuka, Kwanzaa i inne zimowe święta światła

Zimowe święta świata często mają wspólny motyw: światło w ciemności. Dla przedszkolaka to zrozumiały symbol – świeczki, lampki, ogniska przyciągają uwagę. Książki, w których Chanuka, Kwanzaa czy zimowe święta pogańskie pojawiają się obok Bożego Narodzenia, pomagają pokazać, że różne religie i tradycje szukają podobnych gestów.

Przy wyborze tytułów o Chanuce dla dzieci warto zwrócić uwagę na:

• jasne wyjaśnienie, dlaczego zapala się kolejne świece na menorze,
• obecność piosenek, rymowanek lub prostych słów w języku hebrajskim (dzieci lubią powtarzać brzmienia),
• pokazanie rodzinnej atmosfery, wspólnej gry w drejdla, przygotowywania potraw.

Książki o zimowych świętach pogańskich i świeckich tradycjach

Obok świąt religijnych w wielu domach wracają dziś do łask dawne obrzędy związane z przesileniem zimowym albo zupełnie świeckie zwyczaje, jak wspólne oglądanie fajerwerków w Sylwestra. Książki dla przedszkolaków coraz częściej je pokazują – nie po to, by uczyć rytuałów, ale by oswoić dzieci z różnorodnością sposobów świętowania zimy.

Szczególnie przydatne są tytuły, w których obok znanych maluchom elementów (choinka, lampki, prezenty) pojawiają się mniej oczywiste motywy:

• ogniska i kręgi tańca podczas przesilenia zimowego,
• symbole natury – szyszki, gałęzie wiecznie zielonych drzew, księżyc i gwiazdy,
• świętowanie Nowego Roku jako zmiany kalendarza, a nie wydarzenia religijnego.

Dobrze dobrana książka pomoże opowiedzieć: „Niektóre rodziny świętują zimę po prostu dlatego, że noce są wtedy najdłuższe – zapalają ogień, żeby było im jaśniej i raźniej”. Taki język nie stawia żadnej tradycji „ponad” innymi, lecz pokazuje wspólną nić – potrzebę bycia razem, wspólnego patrzenia na światło.

Wiosenne i letnie święta świata w książkach dla przedszkolaków

Święta wiosny: od Wielkanocy po Holi

Po zimowych opowieściach dzieci chętnie sięgają po książki, w których główną rolę grają kolory, kwiaty i odradzająca się przyroda. Wiosenne święta świata w literaturze dziecięcej to znakomite tło do rozmów o zmianach w naturze, odchodzeniu zimy i nadziei na „nowe”.

W książkach o wiosennych świętach można szukać zwłaszcza takich wątków:

• Wielkanoc w różnych krajach – procesje, kolorowe dywany z kwiatów, poszukiwanie jajek w ogrodzie, śniadania na świeżym powietrzu.
• Holi – święto kolorów w Indiach i w diasporze; dzieci błyskawicznie chwytają ideę rzucania kolorowym proszkiem (w pracy z przedszkolakami można to zastąpić kredą, bibułą lub farbami).
• Nowruz – perski Nowy Rok, związany z początkiem wiosny; rozkładówki z suto zastawionym stołem, zielonymi kiełkami i świecami pokazują, że „nowy rok” nie zawsze zaczyna się 1 stycznia.

Książki o wiosennych świętach dobrze łączą się z przedszkolnymi tematami przyrodniczymi. Podczas oglądania ilustracji można równocześnie obserwować pąki na drzewach, siać rzeżuchę albo porównywać, jak wyglądają wiosenne potrawy na różnych kontynentach.

Letnie święta światła, wody i słońca

Latem wiele kultur świętuje obfitość, długie dni i bliskość natury. W książkach dla najmłodszych często pojawiają się motywy, które dzieci znają z własnych doświadczeń: kąpiele w wodzie, ogniska, pikniki. To ułatwia zrozumienie, że dla kogoś w innym kraju te same elementy mogą być częścią ważnego święta.

W letnich rozdziałach atlasów czy zbiorów opowiadań często przewijają się:

• Noc Świętojańska / święto ognia i wody – wianki na rzekach, skakanie przez ogniska, tańce do późna,
• japońskie święta lata, np. Tanabata z kolorowymi wstążkami i życzeniami na paseczkach papieru,
• festyny plonów – pierwsze zbiory warzyw i owoców, lokalne targi i parady.

Podczas czytania takiej książki łatwo zaproponować działanie: wspólne pisanie „życzeń na lato” na wstążkach, robienie wianków z polnych kwiatów, tworzenie mapy świata z zaznaczonymi rzekami, nad którymi toczą się letnie obchody.

Jak wybierać konkretne tytuły: praktyczne kryteria dla rodziców i nauczycieli

Długość, tempo i konstrukcja tekstu

Przy półce z książkami o świętach świata szybko widać, że część tytułów jest pisana raczej z myślą o starszych dzieciach. Dla przedszkolaków przydają się proste „filtry”, które można zastosować już w księgarni lub bibliotece:

• Krótka jednostka tekstu – jedna rozkładówka powinna nadawać się do przeczytania w 5–7 minut, bez długich bloków tekstu.
• Powtarzalna struktura – te same pytania lub sekcje przy każdym święcie pomagają dzieciom się odnaleźć.
• Możliwość „ucięcia” w dowolnym momencie – tekst dzielony na akapity, nie przeciągające się dialogi.

Dobrym testem jest próba przeczytania na głos jednego rozdziału lub jednego święta już w księgarni. Jeśli dorosły musi co chwila tłumaczyć trudne słowa, a dziecko traci uwagę w połowie strony, książka będzie raczej materiałem „na później”.

Język dopasowany do wrażliwości dziecka

Święta często mają w tle skomplikowaną historię, konflikty, prześladowania czy ciężkie doświadczenia. Książki dla przedszkolaków nie muszą tych wątków całkowicie pomijać, ale powinny je podawać w bezpieczny, prosty sposób.

Przy przeglądaniu tekstu warto sprawdzić:

• czy trudne tematy (wojna, przemoc, śmierć) są zarysowane bardzo delikatnie lub przeniesione na poziom symboliczny,
• czy wątki konfliktów religijnych nie dominują narracji – w centrum powinna być codzienność i radość świętowania,
• czy autor nie straszy dziecka („jeśli nie zrobisz X, stanie się Y”) w imię „trzymania się tradycji”.

Jeśli książka porusza ciężkie tematy, dobrze, by jednocześnie pokazywała dzieci w relacjach wsparcia: rozmawiające z dorosłymi, szukające pocieszenia, współczujące sobie nawzajem.

Jakość ilustracji i układ graficzny

W książkach o świętach świata obraz zwykle niesie tyle samo treści co tekst. Kilkulatkowi łatwiej zrozumieć, czym różni się święto w Indiach od święta w Szwecji, jeśli widzi różne kolory ubrań, typy budynków, roślinność czy potrawy.

Podczas wyboru tytułu dobrze spojrzeć na kilka elementów:

• Różnorodność postaci – czy w jednej scenie pojawiają się osoby o różnych kolorach skóry, sylwetkach, w okularach, z niepełnosprawnością?
• Czytelność scen – czy dziecko bez czytania tekstu potrafi opowiedzieć, co się dzieje na ilustracji?
• Unikanie karykatury – jeśli element stroju lub fryzury jest „śmieszny” tylko po to, by bawić, może wzmacniać wyśmiewanie inności.

Przy młodszych przedszkolakach zwykle lepiej sprawdzają się ilustracje trochę uproszczone, z wyraźnymi postaciami i małą liczbą drobnych detali. Starsze dzieci (5–6 lat) często lubią wyszukiwać szczegóły: chorągiewki, wzory na tkaninach, małe scenki w tle.

Jak czytać książki o świętach świata z przedszkolakami

Zadawanie pytań, zamiast wykładu

Książka o świętach świata bardzo szybko zamienia się w nudny wykład, jeśli dorosły „odpyka” wszystkie informacje z rozkładówki. Dzieci zapamiętują dużo więcej, gdy historia staje się rozmową.

Podczas czytania można mieszać pytania faktograficzne i osobiste, na przykład:

• „Jak myślisz, po co im te wszystkie lampki?”
• „Co ci się najbardziej podoba na tym święcie? Jedzenie, stroje, muzyka?”
• „Które ich zwyczaje przypominają nasze? A które są zupełnie inne?”

Takie podejście buduje w dziecku poczucie, że ono też jest „badaczem świata”, a nie tylko biernym odbiorcą czyichś tradycji.

Od książki do zabawy: mini–projekty w domu i w przedszkolu

Jeśli dana historia mocno zafascynuje dziecko, dobrze jest pójść za tą ciekawością. Nie trzeba od razu przygotowywać pełnej inscenizacji święta – wystarczy mały gest inspirowany książką.

W praktyce sprawdzają się proste mini–projekty, na przykład:

• „Kącik świętowania” – mały stolik lub półka, na której przez tydzień leży książka i kilka przedmiotów związanych ze świętem (np. świeczka LED, własnoręcznie zrobiony lampion, kolorowe szarfy).
• Jedno danie lub napój z oglądanej kultury, w uproszczonej wersji dla dzieci (np. ryż z dodatkami, napój z przyprawami bez cukru).
• Krótka piosenka lub okrzyk w języku używanym przez bohatera książki – dzieci szybko podchwytują rytm i melodię obcych słów.

W przedszkolu taką książkę można wpleść w tygodniowy blok tematyczny: jednego dnia poznajemy historię, drugiego pracę plastyczną, trzeciego zabawę ruchową, czwartego – muzykę lub filmik pokazujący święto w realnym miejscu.

Rozmowy o różnicach i podobieństwach

Książki o świętach świata budzą wiele naturalnych pytań: „A my też będziemy tak świętować?”, „Dlaczego oni nie świętują tego, co my?”. Zamiast zamykać temat, można wykorzystać go do rozmowy o rodzinnych wyborach.

Pomagają proste komunikaty:

• „Każda rodzina świętuje trochę inaczej, nawet w tym samym kraju.”
• „My robimy X, bo tak nauczyli nas dziadkowie. Oni robią Y, bo ich dziadkowie mieszkali w innym miejscu.”
• „Możemy podpatrzeć ich zwyczaje i coś małego zaprosić do naszego domu, jeśli nam się spodoba.”

Takie rozmowy nie muszą być długie. Czasem wystarczy jedno zdanie, by dziecko usłyszało, że „inaczej” nie znaczy „gorzej” ani „lepiej”, lecz po prostu – „inaczej”.

Święta świata a obecność dzieci z różnych kultur w grupie

Gdy w grupie są dzieci migranckie lub z rodzin mieszanych

W wielu przedszkolach w Polsce pojawiają się dziś dzieci, które obchodzą inne święta niż większość grupy albo świętują „podwójnie”: raz według kalendarza kraju pochodzenia rodziców, drugi raz według tradycji lokalnej. Książki o świętach świata mogą stać się dla nich bezpiecznym lustrem.

Podczas pracy z taką grupą pomagają proste zasady:

• nie zmuszanie dziecka, by opowiadało o „swoich” świętach na forum, ale zapraszanie – z możliwością odmowy,
• stawianie pytań otwartych, bez założeń („Jak to wygląda u was?”, a nie „Na pewno robicie X, prawda?”),
• pokazywanie, że święta „większościowe” też dają się opisać z dystansu – dzięki temu nikt nie czuje, że tylko jego tradycja jest analizowana.

W praktyce nauczyciel może powiedzieć: „Dziś czytamy książkę o tym, jak różne rodziny świętują Nowy Rok. Jeśli ktoś ma ochotę, może opowiedzieć, jak jest u niego w domu. Jak nie – to w porządku, możemy tylko posłuchać książki”.

Unikanie egzotyzowania i „pokazów inności”

Czasem chęć urozmaicenia zajęć prowadzi do sytuacji, w której dziecko z mniejszości kulturowej staje się „żywym eksponatem”: „A teraz Oksana nam pokaże, jak świętuje się w jej kraju”. Książki mogą pomóc tego uniknąć, jeśli służą jako pierwsze źródło informacji, a nie jedynie pretekst do „występu”.

Bezpieczniejsza jest strategia, w której:

• najpierw wszyscy oglądają i omawiają ilustracje i tekst,
• potem dorosły otwiera przestrzeń na doświadczenia dzieci („Czy ktoś z was robi podobnie w swoim domu?”),
• a na końcu ewentualnie wspólnie decydujecie, czy w tym roku spróbujecie jakiegoś elementu święta w przedszkolu.

W ten sposób żadne dziecko nie czuje się „zobowiązane” do reprezentowania całej kultury, a jednocześnie jego doświadczenie może być ważnym głosem – na równi z głosem książki.

Domowa biblioteczka świąteczna: jak budować ją z głową

Mało, ale mądrze: selekcja zamiast stosu książek

Wystarczy kilka dobrze dobranych tytułów, by wprowadzić przedszkolaka w świat różnych świąt. Zamiast kupować wiele podobnych książek o tym samym temacie, lepiej postawić na różne formy:

• jeden atlas świąt z krótkimi opisami,

Różne formaty książek w domowej kolekcji

• picturebook z jedną historią – opowieść o konkretnym bohaterze i jednym święcie (np. pierwsza noc Chanuki, Diwali w domu babci, Ramadan u kuzynów),
• zbiór opowiadań – kilka krótszych historii, każda o innym święcie albo dziecku z innego kraju,
• książka–aktywność – połączenie faktów z zadaniami: naklejki, przepisy, pomysły na zabawy, które da się zrealizować w domu,
• album z ilustracjami – mniej tekstu, więcej obrazów; dobry punkt wyjścia dla rozmowy z młodszymi przedszkolakami.

Tak zbudowana półka „rośnie” razem z dzieckiem. Trzylatek będzie wracał do tych samych obrazków, pięciolatek zacznie dopytywać o szczegóły i porównywać święta między sobą.

Łączenie książek świątecznych z codziennym czytaniem

Książki o świętach świata nie muszą pojawiać się wyłącznie „od święta”. Dobrze działają jako część zwykłego rytuału czytania przed snem czy weekendowego „czytelniczego poranka”.

Przy układaniu planu czytania można zastosować prosty schemat:

• jednego dnia sięgacie po znajomą, „komfortową” książkę (ulubiony miś, seria o przedszkolu),
• drugiego – po „okno na świat”: tytuł o innym kraju, święcie, języku,
• trzeciego – po mieszankę: znani bohaterowie, ale w nowej sytuacji świątecznej poza Polską.

Dzieci zwykle dobrze reagują na takie przeplatanie – czują się bezpiecznie, bo regularnie wracają do znanych postaci, a jednocześnie powoli oswajają różnorodność.

Sezonowość i „powroty” do tych samych świąt

Niektóre tytuły dobrze jest wyjmować z półki co roku w podobnym czasie – jak domową tradycję. Dziecko szybko zauważa: „To ta książka, co czytamy jesienią, gdy są lampiony” albo „Ta o noworocznych fajerwerkach w Chinach”.

Przy powrotach można:

• zostawić to samo święto, ale sięgnąć po inną książkę – w wieku 3 lat wystarczy obrazkowy picturebook, w wieku 6 lat dziecko może już dopytywać o daty, zwyczaje, nazwy,
• porównać, jak zmieniło się postrzeganie historii – „Rok temu najbardziej podobały ci się lampki. A teraz co jest najciekawsze?”,
• zastanowić się wspólnie, czy coś z tego święta przenieśliście do własnego domu lub przedszkola.

Włączanie dzieci w wybór tytułów

Im starszy przedszkolak, tym chętniej decyduje, co czytacie. Zamiast kupować książkę „do szuflady”, można zrobić z wyboru mały rytuał.

Pomocne są drobne gesty:

• pokazanie dwóch–trzech okładek (w księgarni lub w katalogu online) i krótkie opowiedzenie każdej z historii,
• pozwolenie dziecku, by wybrało ilustracje, które najbardziej je „ciągną”,
• zapisanie „listy życzeń” – kartkę na lodówce z tytułami, które chcecie kiedyś poznać.

Taki udział buduje w dziecku poczucie współodpowiedzialności za domową biblioteczkę i uczy, że książki dobiera się pod własne pytania i zainteresowania.

Przykładowe kategorie świątecznych książek dla przedszkolaków

Opowieści o jednym dziecku i jednym święcie

To zwykle najbardziej przystępna forma dla kilkulatków. Śledzimy dzień, może dwa z życia bohatera: przygotowania, samo święto i krótkie „echo” wydarzeń następnego dnia.

W takiej historii dobrze, jeśli pojawia się:

• konkretny punkt widzenia – „jak ja to przeżywam”, a nie suchy opis obrzędów,
• rodzina lub bliscy, z którymi dziecko świętuje: babcia smażąca tradycyjne danie, ciocia przygotowująca stroje, sąsiedzi zaglądający z życzeniami,
• małe napięcie – coś się nie udaje, ktoś czegoś się boi, a potem wszystko układa się w inny, często ciekawszy sposób.

Taką książkę można potem potraktować jak „próbę generalną” przed realnym świętem: „Pamiętasz, jak bohaterka bała się fajerwerków? Zobaczymy, jak ty się poczujesz, a jak będzie za głośno, możemy się odsunąć do okna”.

Atlasy i mapy świąteczne

Atlasy świąt świata są zwykle bardziej „encyklopedyczne”, ale przy dobrym doborze sprawdzają się już z pięciolatkami. Najważniejsze, by każda rozkładówka dawała się czytać osobno, bez konieczności przechodzenia całej książki od deski do deski.

Podczas wyboru atlasu przydaje się kilka kryteriów:

• jasny podział – na kontynenty, miesiące, typy świąt (rodzinne, religijne, państwowe),
• krótkie notki do każdego święta – dwie, trzy ciekawostki zamiast długich opisów,
• duże ilustracje, na których widać zarówno ludzi, jak i otoczenie: ulice, domy, krajobraz.

Atlas świetnie nadaje się do „skakania” po stronach: „Dziś wybierzemy jedno święto z Afryki i jedno z Ameryki Południowej. Które obrazki wyglądają dla ciebie najbardziej tajemniczo?”.

Książki z zadaniami i pomysłami na aktywności

Niektóre tytuły łączą krótkie opisy świąt z przepisami, prostymi instrukcjami plastycznymi czy zabawami ruchowymi. To dobra propozycja dla rodzin i przedszkoli, które lubią przechodzić od teorii do działania.

W takich książkach przydaje się:

• jasne oznaczenie stopnia trudności – czy przepis lub praca plastyczna są realne do wykonania z trzylatkiem czy raczej z siedmiolatkiem,
• lista potrzebnych materiałów na początku rozdziału,
• zdjęcia lub czytelne rysunki etapów, by dziecko mogło samo „czytać” instrukcję.

W praktyce często wystarczy wybrać z takiej książki jeden element w sezonie – na przykład jeden przepis i jedną pracę plastyczną – zamiast próbować realizować cały zestaw propozycji.

Jak rozmawiać z dorosłymi o książkach o świętach świata

Wspólna płaszczyzna: ciekawość, a nie „przekonywanie”

W niektórych rodzinach temat innych świąt niż „nasze” budzi napięcie. Dyskusje wokół wyboru książek bywają gorące, zwłaszcza gdy w grę wchodzą mocne przekonania religijne lub polityczne. W przedszkolu czy wśród bliskich można szukać wspólnego mianownika: ciekawości świata dziecka.

Pomagają sformułowania, które podkreślają właśnie ten aspekt:

• „To książki o tym, jak żyją inne dzieci – co jedzą, jak się bawią, z czego się cieszą”.
• „Nie chodzi o to, żeby zmieniać nasze świętowanie, tylko żeby dziecko wiedziało, że świat jest większy niż nasza ulica”.
• „Część zwyczajów możemy po prostu poznać, bez wprowadzania ich do domu”.

Takie podejście często rozbraja obawy, że książka „namiesza” dziecku w głowie czy zachęci je do porzucenia rodzinnych tradycji.

Współpraca nauczycieli i rodziców

Jeśli to przedszkole wprowadza książki o świętach świata, dobrze, by rodzice wiedzieli, co dokładnie czytają ich dzieci. Krótka informacja przy tablicy ogłoszeń czy w dzienniku elektronicznym zwykle wystarczy.

W takiej notatce można napisać konkretnie:

• tytuł i autora książki,
• jakie święta są w niej pokazane,
• jakie działania są zaplanowane wokół lektury (np. praca plastyczna, nauka piosenki, rozmowa o emocjach bohatera).

Rodzice, którzy mają wątpliwości, często zyskują spokój, gdy mogą chociaż przejrzeć książkę na dyżurce lub wypożyczyć ją na weekend do domu.

Radzenie sobie z obawami i mitami

W rozmowach z dorosłymi co jakiś czas pojawiają się podobne lęki: „Dziecko się pomyli, nie będzie wiedziało, w co wierzyć”, „Za małe, by słyszeć o innych religiach”, „To za trudne”.

Odpowiedzi mogą być krótkie i osadzone w konkretach:

• „W tym wieku dzieci i tak widzą różnice – w jedzeniu, języku, ubraniu. Książka po prostu pomaga nazwać to, co i tak zauważają”.
• „Opowiadamy o świętach przez pryzmat zabawy i codzienności, nie wchodzimy w skomplikowane dyskusje teologiczne”.
• „Dziecko może znać wiele historii i nadal wiedzieć, jak świętuje jego własna rodzina”.

Najczęstsze pułapki w książkach o świętach świata

Historia oderwana od współczesności

Niektóre tytuły zatrzymują się na „dawnych czasach”: opisują święto tak, jakby wszyscy nadal żyli jak sto lat temu, w tradycyjnych strojach i domach z pocztówki. Dla dziecka to atrakcyjne wizualnie, ale może tworzyć mylący obraz, że „tam” wszyscy chodzą w strojach ludowych na co dzień.

Bezpieczniej jest, gdy książka:

• pokazuje mieszankę – fragment tradycji, ale też współczesne elementy: ubrania z sieciówki, samochody, blokowiska,
• wspomina, że nie wszyscy świętują tak samo – nawet w jednym kraju czy mieście.

Jednowymiarowe przedstawianie kultur

Pułapką są książki, które z całej kultury robią jedno święto, jedną potrawę i jedną piosenkę. Dziecko zapamiętuje wtedy uproszczenie: „Meksyk to sombrero”, „Japonia to lampiony”, „Afryka to bębny”.

Żeby tego uniknąć, pomagają tytuły, które:

• pokazują kilka różnych świąt z jednego regionu,
• w ramach jednego święta pokazują różne style świętowania – np. rodzinną kolację i uliczną paradę,
• wspominają choćby jednym zdaniem, że nie wszystkie rodziny obchodzą dane święto albo obchodzą je na różne sposoby.

Zbyt „dorosły” humor

Niektóre książki próbują rozładowywać napięcie wokół różnic kulturowych żartem, który dla dorosłych jest zabawny, a dla dziecka staje się po prostu śmianiem się z innych. Karykaturalne rysowanie postaci, prześmiewcze dialogi czy memiczne komentarze potrafią podważyć cały wcześniej budowany szacunek.

Przy przeglądaniu książki pomocne jest pytanie do siebie: „Czy chciałbym, żeby ktoś w ten sposób żartował z moich świąt?”. Jeśli odpowiedź brzmi „nie”, lepiej poszukać innego tytułu.

Święta świata jako impuls do tworzenia własnych tradycji

Małe „zaproszenia” z różnych kultur

Książki o świętach świata nie muszą prowadzić do wiernego odtwarzania obcych obrzędów. Dla przedszkolaka zwykle wystarczy jedna mała inspiracja, która stanie się nowym, rodzinnym zwyczajem.

Takie zaproszenia mogą dotyczyć na przykład:

• światła – dodatkowa lampka, lampion czy świeczka LED w zimowy wieczór, inspirowana Diwali, Chanuką czy adwentem w innym kraju,
• muzyki – włączenie na chwilę tradycyjnych piosenek z innego zakątka świata podczas wspólnego gotowania,
• życzeń – nauczenie się kilku słów noworocznych życzeń w innym języku.

Z czasem te drobiazgi zaczynają składać się na „nasz sposób świętowania”: unikalny, ale zakorzeniony w doświadczeniu, że świat jest szeroki.

Budowanie rodzinnego kalendarza świąt

Przedszkolakom pomaga, gdy widzą święta nie jako pojedyncze fajerwerki, lecz jako część roku. Na bazie książek można stworzyć prosty kalendarz – na dużej kartce lub tablicy korkowej.

Taki domowy kalendarz może zawierać:

• naklejki lub rysunki symbolizujące różne święta (lampka, księżyc, fajerwerk, drzewko),
• krótkie podpisy – w języku polskim i, jeśli macie ochotę, w języku kraju, z którego pochodzi święto,

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jakie książki o świętach świata są najlepsze dla przedszkolaków?

Najlepsze są książki dopasowane do wieku dziecka (ok. 3–6 lat), z prostym, naturalnym językiem i krótkimi rozdziałami, które można przeczytać w 5–10 minut. Dobrze, jeśli jedna historia to jedno święto lub jeden bohater, dzięki czemu dziecko łatwo śledzi opowieść.

Warto wybierać tytuły, w których święto jest częścią codzienności bohatera – dziecka z innego kraju lub kultury. Dzięki temu przedszkolak może się utożsamić, porównywać zwyczaje („u nas też są lampki”, „u nas jest choinka”) i lepiej rozumieć różnice.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze książek o świętach świata dla dzieci?

Przede wszystkim sprawdź, czy treść jest dopasowana do wieku: krótkie, przejrzyste teksty, powtarzalna struktura (np. przygotowania do święta – święto – wspomnienia) i dużo miejsca na rozmowę oraz pytania. Unikaj książek, które przypominają szkolny podręcznik, przeładowany faktami.

Zwróć uwagę na wartości: szacunek do różnych kultur, unikanie stereotypów i języka typu „dziwne zwyczaje”. Dobrą wskazówką jest perspektywa „od środka” – historia opowiadana przez bohatera („U mnie w domu Ramadan wygląda tak…”), a nie z pozycji „wszechwiedzącego narratora”.

Dlaczego warto czytać przedszkolakom książki o świętach świata?

Takie książki pomagają dzieciom naturalnie oswoić się z różnorodnością – zanim utrwalą się stereotypy. Odpowiadają na pytania, które dzieci i tak zadają („czemu oni robią inaczej niż my?”), pokazując, że inne tradycje mogą być ciekawe, radosne i bezpieczne.

Dla dorosłych to wygodne narzędzie: zamiast samodzielnie tłumaczyć skomplikowane pojęcia czy szukać informacji w internecie, można oprzeć się na dobrze napisanej opowieści z ilustracjami i prostymi rytuałami do wspólnego wykonania w domu lub przedszkolu.

Jakie ilustracje w książkach o świętach świata są odpowiednie dla małych dzieci?

Dla przedszkolaków najważniejsze są ilustracje realistycznie pokazujące elementy kultury: stroje, potrawy, dekoracje, przedmioty związane ze świętem. Powinny one unikać karykatur i uproszczonych obrazków, które utrwalają stereotypy (np. „wszyscy wyglądają tak samo”).

Warto szukać książek z bogatymi w szczegóły ilustracjami, które zachęcają do zabawy: wyszukiwania symboli, liczenia elementów, porównywania kolorów czy ubrań. Dobrze, gdy na rysunkach wyraźnie widać emocje bohaterów – radość, podekscytowanie, zmęczenie po świętowaniu.

Jak rozpoznać, czy książka o świętach świata jest autentyczna i wiarygodna?

Sprawdź, kto ją stworzył: wartościowe są książki pisane przez autorów pochodzących z danej kultury lub powstałe we współpracy z osobami z tej społeczności. Dobrym sygnałem jest notka na końcu książki, w której autor wyjaśnia, skąd czerpał wiedzę i kto konsultował treść.

W książkach prezentujących wiele świąt jednocześnie zwróć uwagę na to, jak autor pisze o zwyczajach. Uczciwsze są sformułowania typu „w wielu rodzinach obchodzi się to tak”, zamiast „wszyscy w tym kraju robią to w ten sposób” – to pokazuje szacunek dla różnorodności wewnątrz danej kultury.

Jak wykorzystać książki o świętach świata w pracy z grupą przedszkolną?

Można wybrać atlas świąt świata i raz na kilka tygodni „adoptować” jedno święto: czytać fragment, oglądać ilustracje, a potem robić wokół niego mały projekt – dekoracje, piosenkę, prostą potrawę lub zabawę związaną z danym świętem.

Przy zbiorach opowiadań każde dziecko może wybrać bohatera z innej kultury i przygotować prostą prezentację: rysunek, plakat czy krótką scenkę. Dzięki temu dzieci uczą się, że różne święta i rodziny (także mieszane kulturowo, patchworkowe, z jednym rodzicem) są równorzędne i warte poznania.

Czy lepiej wybrać atlas świąt świata, opowiadania czy książkę z aktywnościami?

To zależy od tego, jak chcesz pracować z dzieckiem. Atlasy świąt świetnie sprawdzają się jako przegląd – można „losować” święto na dziś i oglądać je na dużej ilustracji z krótkim opisem. Zbiory opowiadań budują silniejszą więź emocjonalną dzięki konkretnym bohaterom.

Książki aktywnościowe są idealne, jeśli lubisz działać: zawierają przepisy, szablony dekoracji i pomysły na zabawy związane ze świętami. W praktyce najlepiej mieć przynajmniej jeden tytuł z każdej grupy – wtedy można łączyć wiedzę, emocje i działanie.

Najważniejsze lekcje

• Książki o świętach świata pomagają przedszkolakom poznawać inne kultury zanim utrwalą się stereotypy, wykorzystując ich naturalną ciekawość różnic („u nich lampiony, u nas choinka”).
• Dla dorosłych takie książki są praktycznym narzędziem do prostego tłumaczenia złożonych tradycji i pojęć, zastępując chaotyczne szukanie informacji w internecie wspólnym, uporządkowanym czytaniem.
• Najsilniej działają publikacje, które łączą opowieść, wyraziste ilustracje i proste rytuały do wykonania w domu lub przedszkolu, bo pozwalają dziecku nie tylko „wiedzieć”, ale też „przeżywać” święta.
• Przy wyborze książki kluczowe są dopasowanie do wieku (krótkie rozdziały, prosty lecz naturalny język, powtarzalna struktura) oraz forma opowieści skupiona na jednym bohaterze z innej kultury, z którym dziecko może się utożsamić.
• Ilustracje powinny być realistyczne kulturowo, unikać karykatur i stereotypów, zawierać dużo szczegółów do wspólnego odkrywania oraz wyraźnie pokazywać emocje bohaterów, dzięki czemu książka staje się interaktywna.
• Dobre książki o świętach świata promują szacunek i inkluzywność: pokazują historie „od środka”, nie wartościują kultur, prezentują zróżnicowane typy rodzin oraz używają języka wolnego od uprzedzeń.
• Autentyczność zapewniają autorzy związani z opisywaną kulturą lub konsultacje z daną społecznością oraz ostrożne formułowanie uogólnień, co pozwala uniknąć fałszywych, uproszczonych obrazów tradycji.

Odkryj kolejne inspiracje:

• 

  Chińskie lampiony – kolory i tradycje

• 

  Czy każde dziecko ma choinkę? – rozmowy o różnych tradycjach

• 

  Choinka z odcisków palców

• 

  Literatura dziecięca a stereotypy płciowe

• 

  Książki podróżnicze dla dzieci – poznajemy świat bez…

• 

  Najciekawsze pytania, jakie zadały dzieci